Beter worden in het herkennen van gezichtsuitdrukkingen: 7 tips

§ 1Een vaardigheid die je kunt trainen

Uitdrukkingen herkennen gaat beter met oefening. In gerandomiseerde studies verhoogde training met feedback de nauwkeurigheid bij korte uitdrukkingen, en de winst hield weken aan (Matsumoto en Hwang, 2011). Hurley (2012) vergeleek verschillende manieren van trainen en vond dat beschrijving, oefening en feedback samen het best werkten. De tips hieronder volgen die bevindingen.

Twee ingrediënten zijn het belangrijkst. Het eerste is feedback: meteen weten of je het goed had, en welk kenmerk je miste. Het tweede is variatie: verschillende gezichten, intensiteiten en duur, zodat je de kenmerken zelf leert in plaats van bepaalde plaatjes uit je hoofd te leren. Een goede toets van echte vooruitgang is een test met gezichten waarmee je nooit hebt geoefend.

§ 2Zeven tips

1. Benoem bewegingen, geen gevoelens. Zeg wat er bewoog, zoals ‘binnenkant wenkbrauwen omhoog, mondhoeken omlaag’, voordat je een emotie noemt. Zo blijf je precies over wat je werkelijk zag.
2. Begin bij de ogen en wenkbrauwen. Angst, woede en verdriet zitten vooral in de bovenkant van het gezicht (Wegrzyn en collega's, 2017), toch kijken veel mensen vooral naar de mond.
3. Leer de paren die vaak verward worden. Angst en verrassing, woede en walging, minachting en een kleine glimlach: bestudeer de kenmerken die elk paar onderscheiden (zie angst of verrassing).
4. Zorg altijd voor feedback. Gokken zonder te controleren leert je weinig. Bekijk na elk antwoord het juiste label en het kenmerk, en kijk nog eens goed.
5. Oefen kort en vaak. Een paar minuten per dag, gespreid over weken, werkt beter dan één lange sessie; gespreid oefenen is een van de best onderbouwde bevindingen uit het onderzoek naar leren (Cepeda en collega's, 2006).
6. Neem subtiele en korte uitdrukkingen mee. Echte uitdrukkingen zijn vaak zwak, gedeeltelijk of snel. Gaan volledige uitdrukkingen makkelijk, oefen dan met gezichten van lage intensiteit, alleen de ogen en korte flitsen.
7. Wissel de gezichten af. Mensen herkennen uitdrukkingen beter binnen hun eigen culturele groep (Elfenbein en Ambady, 2002), dus oefen met gezichten van verschillende mensen.

§ 3Wat oefenen wel en niet doet

Door te oefenen word je beter in het soort taak dat je oefende. Döllinger en collega's (2021) vonden grote vooruitgang in het getrainde herkennen van micro-expressies, maar geen overdracht naar het herkennen van emotionele signalen in andere situaties. Meer in het algemeen verbetert training vooral de getrainde taken (Simons en collega's, 2016).

Een beweging in het gezicht herkennen is ook niet hetzelfde als weten wat iemand voelt. Dezelfde uitdrukking kan in verschillende situaties iets anders betekenen (Barrett en collega's, 2019), en geen enkele hoeveelheid oefening maakt van een gezicht een leugendetector. Gebruik wat je opmerkt als reden om te luisteren en te vragen, niet als oordeel.

§ 4Toepassen in het dagelijks leven

• Merk op en vraag dan: ‘Je keek net verrast. Zei ik iets onverwachts?’
• Let op veranderingen ten opzichte van iemands gewone gezicht, niet op losse signalen.
• Onthoud dat vermoeidheid, concentratie, pijn en cultuur allemaal het gezicht veranderen.
• Gebruik een uitdrukking nooit om iemand te beoordelen, te beschuldigen of beslissingen over iemand te nemen.

Vragen en antwoorden

Hoe lang duurt het om beter te worden in het herkennen van uitdrukkingen?

Trainingsstudies vonden verbeteringen na korte programma's, en die winst was weken later nog aanwezig. Regelmatig kort oefenen werkt beter dan af en toe een lange sessie.

Kan ik oefenen met foto's of video's?

Ja, zolang je het antwoord kunt controleren. Oefenen zonder feedback leert je veel minder.

Ga ik hierdoor mensen beter begrijpen?

Uitdrukkingen herkennen is maar een klein deel van mensen begrijpen. Training verbetert de herkenning op oefengezichten; het bewijs dat ze andere sociale vaardigheden verbetert, is beperkt.

Helpt oefenen me om te zien wanneer iemand liegt?

Nee. Onderzoek laat zien dat mensen leugens maar iets beter herkennen dan op basis van toeval, en het is niet aangetoond dat training in uitdrukkingen het herkennen van leugens verbetert.