Wat zijn micro-expressies en verraden ze leugens?

§ 1Wat een micro-expressie is

Een gezicht houdt een uitdrukking meestal ergens tussen een halve seconde en een paar seconden vast. Een micro-expressie is veel korter. De meest geciteerde werkdefinitie, uit een analyse van snelle uitdrukkingen door Yan en collega's (2013), noemt een uitdrukking micro als die in totaal korter dan 500 milliseconden duurt. Oudere afspraken gingen uit van 1/25 tot 1/5 seconde, dus 40 tot 200 ms.

Het idee gaat terug op onderzoek naar gefilmde therapiesessies in de jaren zestig. Vertraagd afgespeelde film liet uitdrukkingen zien die op normale snelheid te snel voorbijflitsten om op te vallen. Onderzoekers opperden dat zulke korte ‘lekken’ een gevoel konden tonen dat iemand probeerde te verbergen. Door die gedachte werden micro-expressies beroemd, en juist dat deel is later het grondigst onderzocht.

§ 2Hoe snel is snel? Wat studies vonden

Shen, Wu en Fu (2012) lieten uitdrukkingen 20 tot 300 milliseconden zien. De herkenning nam toe met de duur en vlakte af rond 200 ms, en oefening verbeterde de prestaties. Heel korte flitsen zijn moeilijk, maar niet onzichtbaar.

In echt gedrag komen micro-expressies weinig voor. Porter en ten Brinke (2008) codeerden 697 uitdrukkingen van mensen die echte of gespeelde emoties toonden. Slechts ongeveer 2% was een micro-expressie, ze kwamen voor bij ongeveer een vijfde van de deelnemers, en elke micro-expressie betrof alleen de bovenste of de onderste helft van het gezicht, nooit het hele gezicht.

§ 3Kunnen micro-expressies leugens verraden?

Dat is de bewering die door televisie beroemd werd, en het bewijs ondersteunt haar niet. Een meta-analyse van Bond en DePaulo (2006), met 206 documenten en 24.483 beoordelaars, liet zien dat mensen uitspraken in 54% van de gevallen correct als leugen of waarheid indelen: maar iets beter dan de 50% die je door gokken zou verwachten.

Micro-expressies dichten dat gat niet. In de studie van Porter en ten Brinke kwamen ze niet vaker voor wanneer mensen logen. In een gecontroleerde test van Jordan en collega's (2019) waren mensen die getraind waren met een bekend trainingsprogramma voor micro-expressies niet beter in het herkennen van leugens dan mensen die een neptraining of helemaal geen training kregen, en de totale nauwkeurigheid lag zelfs iets onder kansniveau. Een overzichtsartikel van Vrij, Hartwig en Granhag (2019) beschrijft non-verbale aanwijzingen voor misleiding als zwak en onbetrouwbaar.

Daarnaast is er een probleem met de keten, zoals Burgoon (2018) uiteenzet. Wil een micro-expressie een leugen verraden, dan moet de leugen een emotie oproepen, moet die emotie op het gezicht verschijnen, moet de uitdrukking onmogelijk te beheersen zijn, vaak genoeg voorkomen om gezien te worden én verschillen tussen leugenaars en mensen die de waarheid spreken. Het bewijs ondersteunt niet elke schakel in die keten.

§ 4Wat het herkennen je wel kan leren

Het herkennen van korte uitdrukkingen is een waarnemingsvaardigheid die je kunt trainen. In gerandomiseerde studies verbeterde oefenen met feedback de herkenning van geflitste uitdrukkingen, en de winst was twee à drie weken later nog aanwezig (Matsumoto en Hwang, 2011). Wat beter wordt, is de vaardigheid zelf: opmerken dat een gezicht bewoog en welke beweging het was. Döllinger en collega's (2021) vonden grote vooruitgang op de getrainde taak, maar geen overdracht naar andere vaardigheden, zoals het herkennen van emotionele signalen in gesprekken met patiënten.

• Een korte uitdrukking laat zien dát er iets in het gezicht gebeurde, niet waarom. Verbazing over een vraag, inspanning, ongemak, een herinnering of helemaal niets bijzonders kan er allemaal de oorzaak van zijn.
• Een uitdrukking die niet bij de woorden past, is een tegenstrijdigheid om naar te vragen, geen bewijs van misleiding.
• Bewegingen in het gezicht komen niet één op één overeen met gevoelens: context, persoon en cultuur veranderen hun betekenis (Barrett en collega's, 2019).

Vragen en antwoorden

Bestaan micro-expressies echt?

Ja. Heel korte uitdrukkingen komen voor, maar ze zijn zeldzaam en meestal gedeeltelijk. In één studie was maar ongeveer 2% van de gecodeerde uitdrukkingen een micro-expressie.

Kan ik leren leugens aan iemands gezicht te zien?

Er is geen methode waarvan is aangetoond dat ze dit betrouwbaar kan. Mensen zitten gemiddeld op ongeveer 54% nauwkeurigheid, dicht bij kansniveau, en training in micro-expressies verbeterde het herkennen van leugens niet in een gecontroleerde test.

Hoe lang duurt een micro-expressie?

De meeste onderzoekers hanteren nu minder dan een halve seconde (500 ms). Klassieke definities gingen uit van 1/25 tot 1/5 seconde.

Is training in micro-expressies dan nutteloos?

Ze verbetert wat ze traint: korte bewegingen opmerken op oefengezichten. Daardoor kun je aandachtiger naar gezichten kijken, zolang je wat je opmerkt als een vraag behandelt en niet als een antwoord.