Làm sao để nhận biết biểu cảm khuôn mặt tốt hơn: 7 mẹo

§ 1Một kỹ năng bạn có thể luyện

Khả năng nhận biết biểu cảm được cải thiện nhờ luyện tập. Trong các nghiên cứu ngẫu nhiên, luyện tập kèm phản hồi giúp tăng độ chính xác với các biểu cảm thoáng qua, và mức tiến bộ kéo dài nhiều tuần (Matsumoto và Hwang, 2011). Hurley (2012) so sánh các cách luyện tập khác nhau và thấy rằng mô tả, luyện tập và phản hồi kết hợp với nhau hiệu quả nhất. Các mẹo dưới đây dựa trên những phát hiện đó.

Có hai yếu tố quan trọng nhất. Thứ nhất là phản hồi: biết ngay mình đúng hay sai, và đã bỏ lỡ dấu hiệu nào. Thứ hai là sự đa dạng: nhiều khuôn mặt, cường độ và thời lượng khác nhau, để bạn học chính các dấu hiệu thay vì ghi nhớ những bức ảnh cụ thể. Một cách tốt để kiểm tra tiến bộ thật là làm bài kiểm tra trên những khuôn mặt bạn chưa từng luyện tập.

§ 2Bảy mẹo

1. Gọi tên cử động, không phải cảm xúc. Hãy nói cái gì đã cử động, như “đầu trong lông mày nâng lên, khóe môi trễ xuống”, trước khi gọi tên một cảm xúc. Cách này giúp bạn chính xác về những gì mình thực sự thấy.
2. Bắt đầu từ mắt và lông mày. Sợ hãi, tức giận và buồn bã chủ yếu thể hiện ở nửa trên khuôn mặt (Wegrzyn và cộng sự, 2017), vậy mà nhiều người chủ yếu nhìn vào miệng.
3. Học các cặp dễ nhầm. Sợ hãi và ngạc nhiên, tức giận và ghê tởm, khinh miệt và nụ cười nhẹ: hãy tìm hiểu những dấu hiệu phân biệt từng cặp (xem sợ hãi hay ngạc nhiên).
4. Luôn nhận phản hồi. Đoán mà không kiểm tra thì học được rất ít. Sau mỗi câu trả lời, hãy xem nhãn đúng và dấu hiệu, rồi nhìn lại một lần nữa.
5. Luyện ít nhưng thường xuyên. Vài phút mỗi ngày trải đều qua nhiều tuần hiệu quả hơn một buổi dài; luyện tập giãn cách là một trong những phát hiện có nhiều bằng chứng nhất trong nghiên cứu về học tập (Cepeda và cộng sự, 2006).
6. Thêm cả biểu cảm tinh tế và thoáng qua. Biểu cảm thật thường yếu, chỉ một phần hoặc rất nhanh. Khi các biểu cảm đầy đủ đã trở nên dễ dàng, hãy luyện với khuôn mặt cường độ thấp, chỉ đôi mắt và những lần chớp ngắn.
7. Thay đổi khuôn mặt. Người ta nhận biết biểu cảm tốt hơn trong chính nhóm văn hóa của mình (Elfenbein và Ambady, 2002), nên hãy luyện tập với khuôn mặt của nhiều người khác nhau.

§ 3Luyện tập làm được gì và không làm được gì

Luyện tập giúp bạn giỏi hơn ở đúng loại bài bạn đã luyện. Döllinger và cộng sự (2021) thấy mức tiến bộ lớn ở việc nhận biết vi biểu cảm đã được luyện nhưng không chuyển sang việc nhận ra tín hiệu cảm xúc trong các bối cảnh khác. Nói chung, luyện tập chủ yếu cải thiện chính những bài được luyện (Simons và cộng sự, 2016).

Nhận ra một cử động khuôn mặt cũng không giống với việc biết ai đó cảm thấy gì. Cùng một biểu cảm có thể mang ý nghĩa khác nhau trong những tình huống khác nhau (Barrett và cộng sự, 2019), và luyện tập bao nhiêu cũng không biến khuôn mặt thành máy phát hiện nói dối. Hãy dùng những gì bạn nhận thấy làm lý do để lắng nghe và hỏi han, chứ không phải để phán xét.

§ 4Áp dụng trong đời sống hằng ngày

• Nhận ra, rồi hỏi: “Lúc nãy trông bạn có vẻ ngạc nhiên. Mình vừa nói điều gì bất ngờ à?”
• Hãy để ý những thay đổi so với khuôn mặt thường ngày của một người, chứ không phải những dấu hiệu đơn lẻ.
• Hãy nhớ rằng mệt mỏi, sự tập trung, cơn đau và văn hóa đều làm khuôn mặt thay đổi.
• Đừng bao giờ dùng một biểu cảm để đánh giá, buộc tội hay đưa ra quyết định về ai đó.

Hỏi và đáp

Mất bao lâu để nhận biết biểu cảm tốt hơn?

Các nghiên cứu về luyện tập ghi nhận sự cải thiện sau những chương trình ngắn, và mức tiến bộ vẫn còn sau nhiều tuần. Luyện tập ngắn và đều đặn hiệu quả hơn những buổi dài thỉnh thoảng mới có.

Tôi có thể luyện tập với ảnh hoặc video không?

Có, miễn là bạn có thể kiểm tra đáp án. Luyện tập không có phản hồi giúp bạn học được ít hơn nhiều.

Điều này có giúp tôi hiểu người khác tốt hơn không?

Nhận biết biểu cảm chỉ là một phần nhỏ của việc hiểu người khác. Luyện tập cải thiện khả năng nhận biết trên các khuôn mặt luyện tập; bằng chứng cho thấy nó cải thiện các kỹ năng xã hội khác còn hạn chế.

Luyện tập có giúp tôi biết khi nào ai đó nói dối không?

Không. Nghiên cứu cho thấy con người phát hiện nói dối chỉ tốt hơn đoán mò một chút, và việc luyện nhận diện biểu cảm chưa được chứng minh là cải thiện khả năng phát hiện nói dối.