Jak lepiej rozpoznawać emocje na twarzy: 7 wskazówek

§ 1Umiejętność, którą da się wytrenować

Rozpoznawanie ekspresji poprawia się z ćwiczeniem. W badaniach z randomizacją trening z informacją zwrotną zwiększał trafność rozpoznawania krótkich ekspresji, a efekty utrzymywały się przez tygodnie (Matsumoto i Hwang, 2011). Hurley (2012) porównała różne sposoby treningu i stwierdziła, że najlepiej działa połączenie opisu, ćwiczenia i informacji zwrotnej. Poniższe wskazówki opierają się na tych wynikach.

Najważniejsze są dwa składniki. Pierwszy to informacja zwrotna: od razu wiesz, czy masz rację i jaka wskazówka ci umknęła. Drugi to różnorodność: różne twarze, natężenia i czasy trwania, tak by uczyć się samych wskazówek, a nie zapamiętywać konkretne obrazki. Dobrym sprawdzianem prawdziwego postępu jest test na twarzach, na których nigdy nie ćwiczono.

§ 2Siedem wskazówek

1. Nazywaj ruchy, nie uczucia. Powiedz, co się poruszyło, na przykład „wewnętrzne końce brwi w górę, kąciki ust w dół”, zanim nazwiesz emocję. Dzięki temu precyzyjnie trzymasz się tego, co faktycznie widzisz.
2. Zaczynaj od oczu i brwi. Strach, gniew i smutek wyraża głównie górna część twarzy (Wegrzyn i współpracownicy, 2017), a mimo to wiele osób patrzy przede wszystkim na usta.
3. Poznaj pary, które łatwo pomylić. Strach i zaskoczenie, gniew i wstręt, pogarda i lekki uśmiech: przestudiuj wskazówki, które odróżniają każdą parę (zobacz strach czy zaskoczenie).
4. Zawsze sprawdzaj odpowiedź. Zgadywanie bez sprawdzania niewiele uczy. Po każdej odpowiedzi zobacz poprawną nazwę i wskazówkę, a potem spójrz jeszcze raz.
5. Ćwicz krótko i często. Kilka minut dziennie rozłożonych na tygodnie daje więcej niż jedna długa sesja; ćwiczenie rozłożone w czasie to jeden z najlepiej potwierdzonych wyników badań nad uczeniem się (Cepeda i współpracownicy, 2006).
6. Uwzględniaj ekspresje subtelne i krótkie. Prawdziwe ekspresje są często słabe, częściowe lub szybkie. Gdy pełne ekspresje stają się łatwe, ćwicz na twarzach o niskiej intensywności, na samych oczach i na krótkich błyskach.
7. Zmieniaj twarze. Ludzie lepiej rozpoznają ekspresje w obrębie własnej grupy kulturowej (Elfenbein i Ambady, 2002), więc ćwicz na twarzach różnych osób.

§ 3Co ćwiczenie da, a czego nie da

Ćwiczenie sprawia, że lepiej radzisz sobie z takim zadaniem, jakie ćwiczysz. Döllinger i współpracownicy (2021) stwierdzili duży postęp w ćwiczonym rozpoznawaniu mikroekspresji, ale brak transferu na rozpoznawanie sygnałów emocjonalnych w innych sytuacjach. Ogólniej: trening poprawia głównie ćwiczone zadania (Simons i współpracownicy, 2016).

Rozpoznanie ruchu twarzy to też nie to samo co wiedza o tym, co ktoś czuje. Ta sama ekspresja może znaczyć różne rzeczy w różnych sytuacjach (Barrett i współpracownicy, 2019) i żadna ilość ćwiczeń nie zamieni twarzy w wykrywacz kłamstw. Traktuj to, co zauważasz, jako powód, by słuchać i pytać, a nie jako wyrok.

§ 4Jak korzystać z tego na co dzień

• Zauważ, a potem zapytaj: „Wyglądasz na zaskoczonego. Powiedziałem coś niespodziewanego?”
• Szukaj zmian w stosunku do zwykłego wyrazu twarzy danej osoby, a nie pojedynczych oznak.
• Pamiętaj, że zmęczenie, skupienie, ból i kultura zmieniają wyraz twarzy.
• Nigdy nie używaj ekspresji, by kogoś oceniać, oskarżać lub podejmować o nim decyzje.

Pytania i odpowiedzi

Ile czasu trzeba, żeby lepiej rozpoznawać ekspresje?

W badaniach nad treningiem poprawę obserwowano już po krótkich programach, a efekty utrzymywały się jeszcze po kilku tygodniach. Regularne krótkie ćwiczenia działają lepiej niż sporadyczne długie sesje.

Czy mogę ćwiczyć na zdjęciach albo filmach?

Tak, pod warunkiem że możesz sprawdzić odpowiedź. Ćwiczenie bez informacji zwrotnej uczy znacznie mniej.

Czy dzięki temu będę lepiej rozumieć ludzi?

Rozpoznawanie ekspresji to tylko mała część rozumienia ludzi. Trening poprawia rozpoznawanie na twarzach treningowych; dowody na to, że poprawia inne umiejętności społeczne, są ograniczone.

Czy ćwiczenie pomoże mi rozpoznać, kiedy ktoś kłamie?

Nie. Badania pokazują, że ludzie wykrywają kłamstwa tylko nieznacznie lepiej niż przy zgadywaniu, a nie wykazano, by trening rozpoznawania ekspresji poprawiał wykrywanie kłamstw.