ไมโครเอ็กซ์เพรสชันคืออะไร และเปิดโปงการโกหกได้จริงไหม?

§ 1ไมโครเอ็กซ์เพรสชันคืออะไร

โดยปกติใบหน้าจะคงสีหน้าหนึ่งไว้ราวครึ่งวินาทีถึงไม่กี่วินาที ไมโครเอ็กซ์เพรสชันสั้นกว่านั้นมาก นิยามเชิงปฏิบัติที่ถูกอ้างถึงมากที่สุดมาจากการวิเคราะห์สีหน้าที่เกิดขึ้นเร็วโดย Yan และคณะ (2013) ซึ่งนับว่าสีหน้าเป็นไมโครเอ็กซ์เพรสชันหากอยู่รวมทั้งหมดไม่ถึง 500 มิลลิวินาที ธรรมเนียมที่เก่ากว่าใช้ช่วง 1/25 ถึง 1/5 วินาที หรือ 40 ถึง 200 ms

แนวคิดนี้ย้อนกลับไปถึงการศึกษาฟิล์มบันทึกการบำบัดในช่วงทศวรรษ 1960 เมื่อเปิดฟิล์มให้ช้าลง ก็เห็นสีหน้าที่แวบผ่านเร็วเกินกว่าจะสังเกตได้ที่ความเร็วปกติ นักวิจัยเสนอว่า “การรั่วไหล” สั้น ๆ แบบนี้อาจเผยความรู้สึกที่คนคนนั้นพยายามซ่อนไว้ ข้อเสนอนี้ทำให้ไมโครเอ็กซ์เพรสชันมีชื่อเสียง และเป็นส่วนที่งานวิจัยรุ่นหลังตรวจสอบอย่างละเอียดที่สุด

§ 2เร็วแค่ไหนถึงเรียกว่าเร็ว? สิ่งที่งานวิจัยพบ

Shen, Wu และ Fu (2012) ให้สีหน้าแวบขึ้นนาน 20 ถึง 300 มิลลิวินาที การจดจำดีขึ้นตามระยะเวลาและคงที่เมื่อถึงประมาณ 200 ms และการฝึกช่วยให้ทำได้ดีขึ้น สีหน้าที่แวบสั้นมากนั้นยาก แต่ไม่ได้มองไม่เห็นเลย

ในพฤติกรรมจริง ไมโครเอ็กซ์เพรสชันพบไม่บ่อย Porter และ ten Brinke (2008) ลงรหัสสีหน้า 697 ครั้งจากผู้ที่แสดงอารมณ์จริงหรืออารมณ์เสแสร้ง มีเพียงประมาณ 2% ที่เป็นไมโครเอ็กซ์เพรสชัน พบในผู้เข้าร่วมราวหนึ่งในห้า และแต่ละครั้งเกิดเฉพาะครึ่งบนหรือครึ่งล่างของใบหน้า ไม่ใช่ทั้งใบหน้า

§ 3ไมโครเอ็กซ์เพรสชันเปิดโปงการโกหกได้ไหม?

นี่คือคำกล่าวอ้างที่โด่งดังจากรายการโทรทัศน์ และหลักฐานไม่สนับสนุน การวิเคราะห์อภิมานของ Bond และ DePaulo (2006) ซึ่งครอบคลุมเอกสาร 206 ชิ้นและผู้ตัดสิน 24,483 คน พบว่าคนเราแยกคำพูดจริงกับคำโกหกได้ถูกต้อง 54% ของครั้ง ซึ่งดีกว่า 50% ที่คาดได้จากการเดาเพียงเล็กน้อย

ไมโครเอ็กซ์เพรสชันไม่ได้ช่วยปิดช่องว่างนี้ ในงานวิจัยของ Porter และ ten Brinke ไมโครเอ็กซ์เพรสชันไม่ได้พบบ่อยขึ้นเมื่อคนกำลังหลอกลวง ในการทดสอบแบบมีกลุ่มควบคุมของ Jordan และคณะ (2019) ผู้ที่ฝึกด้วยเครื่องมือฝึกไมโครเอ็กซ์เพรสชันที่มีชื่อเสียงไม่ได้จับโกหกได้ดีกว่าผู้ที่ได้รับการฝึกแบบหลอกหรือไม่ได้ฝึกเลย และความแม่นยำโดยรวมยังต่ำกว่าการเดาสุ่มเล็กน้อย งานทบทวนของ Vrij, Hartwig และ Granhag (2019) อธิบายว่าสัญญาณอวัจนภาษาของการหลอกลวงนั้นจางและเชื่อถือไม่ได้

ยังมีปัญหาเรื่องห่วงโซ่ ซึ่ง Burgoon (2018) อธิบายไว้ หากไมโครเอ็กซ์เพรสชันจะเปิดโปงคำโกหกได้ คำโกหกต้องทำให้เกิดอารมณ์ อารมณ์นั้นต้องแสดงออกทางใบหน้า และสีหน้านั้นต้องควบคุมไม่ได้ เกิดบ่อยพอที่จะเห็น และต่างกันระหว่างคนโกหกกับคนพูดจริง หลักฐานไม่ได้สนับสนุนทุกข้อในห่วงโซ่นี้

§ 4การจดจำสีหน้าเหล่านี้ยังสอนอะไรคุณได้บ้าง

การจดจำสีหน้าชั่วครู่เป็นทักษะการรับรู้ที่ฝึกได้ ในงานวิจัยแบบสุ่ม การฝึกที่มีผลตอบกลับช่วยให้จดจำสีหน้าที่แวบขึ้นได้ดีขึ้น และผลยังคงอยู่หลังผ่านไปสองถึงสามสัปดาห์ (Matsumoto และ Hwang, 2011) สิ่งที่ดีขึ้นคือตัวทักษะเอง คือการสังเกตว่าใบหน้าขยับ และขยับแบบไหน Döllinger และคณะ (2021) พบว่าทำแบบฝึกที่ฝึกได้ดีขึ้นมาก แต่ไม่ถ่ายโอนไปสู่ทักษะอื่น เช่น การจดจำสัญญาณทางอารมณ์ในบทสนทนากับผู้ป่วย

• สีหน้าชั่วครู่บอกว่ามีบางอย่างเกิดขึ้นบนใบหน้า แต่ไม่ได้บอกว่าเพราะอะไร ความประหลาดใจต่อคำถาม ความพยายาม ความอึดอัด ความทรงจำ หรือไม่มีเหตุอะไรเป็นพิเศษ ล้วนทำให้เกิดได้ทั้งสิ้น
• สีหน้าที่ไม่ตรงกับคำพูดคือความไม่สอดคล้องที่ควรถามต่อ ไม่ใช่หลักฐานของการหลอกลวง
• การเคลื่อนไหวของใบหน้าไม่ได้ตรงกับความรู้สึกแบบหนึ่งต่อหนึ่ง บริบท ตัวบุคคล และวัฒนธรรมล้วนเปลี่ยนความหมายได้ (Barrett และคณะ, 2019)

คำถามและคำตอบ

ไมโครเอ็กซ์เพรสชันมีอยู่จริงไหม?

มีจริง สีหน้าที่สั้นมากเกิดขึ้นได้ แต่พบได้ยากและมักเกิดเพียงบางส่วนของใบหน้า ในงานวิจัยหนึ่ง มีเพียงประมาณ 2% ของสีหน้าที่ถูกลงรหัสที่เป็นไมโครเอ็กซ์เพรสชัน

ฉันเรียนรู้ที่จะจับโกหกจากใบหน้าของใครสักคนได้ไหม?

ยังไม่มีวิธีใดที่พิสูจน์แล้วว่าทำได้อย่างน่าเชื่อถือ คนเราแม่นยำโดยเฉลี่ยประมาณ 54% ซึ่งใกล้เคียงการเดาสุ่ม และในการทดสอบแบบมีกลุ่มควบคุม การฝึกอ่านไมโครเอ็กซ์เพรสชันไม่ได้ช่วยให้จับโกหกได้ดีขึ้น

ไมโครเอ็กซ์เพรสชันอยู่นานแค่ไหน?

นักวิจัยส่วนใหญ่ในปัจจุบันใช้เกณฑ์ไม่ถึงครึ่งวินาที (500 ms) ส่วนนิยามแบบดั้งเดิมใช้ 1/25 ถึง 1/5 วินาที

ถ้าอย่างนั้น การฝึกอ่านไมโครเอ็กซ์เพรสชันก็ไร้ประโยชน์หรือ?

การฝึกช่วยพัฒนาสิ่งที่ฝึก คือการสังเกตการเคลื่อนไหวสั้น ๆ บนใบหน้าฝึกหัด ซึ่งอาจทำให้คุณใส่ใจใบหน้ามากขึ้น ตราบใดที่คุณถือว่าสิ่งที่สังเกตเห็นเป็นคำถาม ไม่ใช่คำตอบ